El dokumalarının bir kısmında atkı ipliğini ilmeleri sıkıştırmak amacıyla kullanılan araca “kirkit” bu aracın kullanıldığı el dokumalarına da kirkitli dokumalar denilmektedir.

Kilim Dokuma: Atkı ipliklerinin çözgü iplikleri arasından bir alt bir üst geçirilmesi sıkıştırılması ile çözgü ipliklerinin gizlendiği atkı yüzlü dokumadır. Kilimde desenlerin bulunduğu belirli alanlarda o desenin rengindeki bir atkı ipliği başka renkteki desenin sınırına kadar gidip geri dönmektedir. Böylece ayrı renkteki atkıların çözgüler arasında gidip gelmesiyle desen oluşturmaktadır.

Çok gergin atılan atkı ipi çözgüler arasında kaldığında “çözgü yüzlü” çözgülerle atkıların eşit atılıp sıkıştırılmasıyla da “bezayağı” dokuma oluşturmaktadır.

Dokuma tekniklerine göre: Renkler arasında çözgü aralığı oluşan kilim çözgü aralıklarının yok edildiği kilim (tek kenetleme çift kenetleme çapraz dikişli atkıları tek çözgü üzerinden döndürerek dokuma) renkler arasında çözgü aralıklarının yok edildiği kilim desen çevresi çerçeveli kilim sarma çerçeveli kilim eğri atkılı kilim atkılar arasına renkli iplik ilavesiyle kilim dokuma gibi çeşitlilik göstermektedir.

Çarpana dokuma en basit dokuma tekniğidir. Bu dokuma kare şeklinde köşeleri delikli kartlarla yapılmaktadır. Deve öküz gönü veya ceviz ağacından yapılan kare şeklindeki levhalara çarpana adı verilmektedir.

Renk dağılım tablosuna göre hazırlanan çözgü iplikleri çarpanaların deliklerinden geçirilip kartların döndürülmesiyle oluşan çözgü aralığından atkı ipliği atılarak dokumaya devam edilmektedir. Çözgünün bir ucu dokuyucunun beline veya yene karşılıklı çakılmış çubuklara bağlanmaktadır. Dokuma çözgü yüzlüdür.

Günümüzde daha çok yörükler tarafından dokunan kullanılan bu dokuma yaşantılarını geçirdikleri kara çadır Alaçık topak ev denilen çadırlarının kaplama maddesi keçelerin sarılması tepelerinin tutturulmasında kazık bağı olarak sepet çuval heybe gibi taşıma araçlarında hayvanların koşum takımlarında araba develerinin başını süslemede; kadın giyiminde baş takılarının tutturulmasında önlük elbise kuşak bağı çocuk kundağı beşik bağı olarak; erkek giyiminde ise; barutluk fişek çantası kılıç askısı Kuran bağı yay kurmak için kement çorap tozluk bağı takunya terlik bantı olarak kullanılmaktadır. Günümüzde ise bu dokumalar daha çok süsleme malzemesi olarak tercih edilmektedir.
Kumaş; çevre peşkir çarşaf yağlık olarak çeşitlilik göstermektedir.

Yün pamuk keten kıl ipliklerinin çözgü atkı olarak kullanıldığı yassı enli kuşak bağ gibi dokumalardır.

Kolan ve çarpana dokumalar gücü yerine kartların gücü çubuğunun kullanılması atkı ipinin mekikle geçirilmesi nedeniyle mekikli dokumalar içinde değerlendirilmektedir.

Kolan dokumada yere çakılan iki çubuk arasına dokunacak yere göre boyu ayarlanan çözgü ipleri gerilmekte arasına gücü görevi yapan gücü çubuğu geçirilmektedir. Çubuğun döndürülmesiyle açılan çözgü aralığından atkı ipi atılıp kılıçla sıkıştırılarak dokuma yapılmaktadır.

Gücüler yardımıyla gruplar halindeki çözgüler arasında oluşturulan aralıktan atkı ipinin mekikle geçirilmesi sonunda elde edilen düz yüzeyli dokumalardır

Çeşitli kumaş dokumaları Siirt battaniyesi kolanlar ve grup içinde yer almaktadır. Siirt battaniyesi düz bez ayağı dokumalardandır.

Geleneksel Türk dokumaları ev çarşı saray dokumaları olarak sınıflandırılabilir. Kadınlar tarafından evlere yün ipek keten veya pamuk kullanılarak yapılan bu dokumalar el sanatı örneklerindendir. Kumaş çevre peşkir yağlık gibi çeşitlilik göstermektedir.

Kolan Dokuma: Yün pamuk keten kıl ipliklerinin çözgü atkı olarak kullanıldığı yassı enli kuşak bağ gibi dokumalardır.

Kolan ve çarpana dokumalar gücü yerine kartların gücü çubuğunun kullanılması atkı ipinin mekikle geçirilmesi nedeniyle mekikli dokumalar içinde değerlendirilmektedir.

Kolan dokumada yere çakılan iki çubuk arasına dokunacak yere göre boyu ayarlanan çözgü ipleri gerilmekte arasına gücü görevi yapan gücü çubuğu geçirilmektedir. Çubuğun döndürülmesiyle açılan çözgü aralığından atkı ipi atılıp kılıçla sıkıştırılarak dokuma yapılmaktadır.

Çarpana (plaka) ile Dokuma: Çarpana dokuma en basit dokuma tekniğidir. Bu dokuma kare şeklinde köşeleri delikli kartlarla yapılmaktadır. Deve öküz gönü veya ceviz ağacından yapılan kare şeklindeki levhalara çarpana adı verilmektedir.

Renk dağılım tablosuna göre hazırlanan çözgü iplikleri çarpanaların deliklerinden geçirilip kartların döndürülmesiyle oluşan çözgü aralığından atkı ipliği atılarak dokumaya devam edilmektedir. Çözgünün bir ucu dokuyucunun beline veya yene karşılıklı çakılmış çubuklara bağlanmaktadır. Dokuma çözgü yüzlüdür.

Günümüzde daha çok yörükler tarafından dokunan kullanılan bu dokuma yaşantılarını geçirdikleri kara çadır Alaçık topak ev denilen çadırlarının kaplama maddesi keçelerin sarılması tepelerinin tutturulmasında kazık bağı olarak sepet çuval heybe gibi taşıma araçlarında hayvanların koşum takımlarında araba develerinin başını süslemede; kadın giyiminde baş takılarının tutturulmasında önlük elbise kuşak bağı çocuk kundağı beşik bağı olarak; erkek giyiminde ise; barutluk fişek çantası kılıç askısı Kuran bağı yay kurmak için kement çorap tozluk bağı takunya terlik bantı olarak kullanılmaktadır. Günümüzde ise bu dokumalar daha çok süsleme malzemesi olarak tercih edilmektedir.
Kumaş; çevre peşkir çarşaf yağlık olarak çeşitlilik göstermektedir.

* Kumaş Dokuma Örnekleri

Dokuma; atkı çözgü ipliklerinin diaaa açı yapacak şekilde birbirinin altından üstünden geçirilmesiyle ortaya çıkan düz yüzeyli üründür denilebilir.

Dokuma aaagahlarında çözgü denilen yan yana duran ipliklerin gücü nire denilen araçlarla bir kısmının yukarı kaldırılması diğer kısmının aşağı çekilmesi suretiyle açılan aralıktan ki bu aralığa ağızlık denir mekik yardımıyla atkı denilen ipliklerin geçirilmesiyle oluşturulan düz yüzeylerdir.

Dokumacılık yapım teknikleri kullanılan araçlara göre üç grup incelenebilir.

1- Mekik Dokumalar: Kumaş Dokuma Siirt Battaniyesi Kolan çarpana dokuma

2- Kirkitli Dokumalar:
A. Kirkitli Düz Dokumalar; Kilim Cicim Zili (sili) Sumak
B. Kirkitli Havlı dokumalar; Halı

3- Mekiksiz Dokumalar: Palaz Kolan çarpana (kartlı kartsız dokumalar)

Dokusuz Dokular (Keçe)

Basa Giyilenler
1. Takke: 2 çesittir.
a) Bordo kahverengi ve mavinin hakim oldugu renk ve islemeleri olan takke. El dokumasi ve üzeri boncuklarla islidir.
b) Beyaz kahve rengi ve tepesi iri boncuklarla süslü takke.
2. Oyali yazma: Takkenin etrafina sarilan iri dag oyali yazmalardir.

Bedene Giyilenler
1. Gömlek: 2çesittir.
a) Günlük kullanilan siyah-beyaz çizgili gömlek.
b) Bayramlarda dügünlerde ve özel günlerde giyilen yesil kirmizi sari renklerin hakim oldugu çizgili gömlek.
2. Aba potur: Genelde kahverengi ve siyah rengin hakim oldugu sayak kumastan yapilan bir pantolon türüdür.
3. Aba yelek: Kahverengi ve siyah renklerinin hakim oldugu sayak kumastan yapilmis bedene giyilen bir giysidir. Poturun içine sokulur. Iki cebi vardir. Sag cebe nisanlilik döneminde damat kesesi takilir.
4. Kozali kusak: Siyah rengin hakim oldugu alacali bir rengi olan el aaagahlarinda dokunmus uç kisimlari kozali bir kusaktir. Poturun üstüne bele sarilir.
5. Kolon: Bordo kahverengi renklerin hakim oldugu el aaagahlarinda dokunmus uçlarinda püskülleri olan bir parçadir. Sol taraftan sarkacak sekilde kusagin üstüne baglanir.
6. Yaglik: Damat adayina gelin tarafindan nisanda verilir. Uçlari islemelidir. Kozali kusagin üzerine iki kat halinde sokulur.
7. Çoban sali: Yine kahverengi va beyaz renklerin hakim oldugu el aaagahlarinde dokunmus bir saldir. Bölge hayvancilikla ugrastigi için yaylaya giderken ihtiyaci olan yiyeceklerini iki arsin uzunlugundaki bu sala koyar. Sol omuza atilan bu salin öne gelen ucu dügümlenir.

Ayaga Giyilenler
1. Karçin: Ayaga çorap seklinde giyilen yünden yapilmis dize kadar çekilen bir parçadir. Bogaz kismi katlanarak kullanilir.
2. Çarik: Kadin çariginin aynisidir.

Basa Giyilenler
1. Fes: Yörede 4 çesit fes kullanulir.
a) Alpoot: Harmanalan Akbiyik ve Alpoot köylerinde görülür.
b)Boncuklu fes: Bu fes genelde bazi ile beraber kullanilir. Örnekleri daha çok Sorkun (Sorgun) ve Kocakavak köylerinde görülür.
c)Oyali fes :Belören ve Seferi isiklar köylerinde görülür.
d)Mustafamli fes: Orhaneli’nin bütün dag köylerinde görülür. Genellikle dügünlerde gelinler bu fesi giyerler. 2. Al bazi: 90cm eninde kare bir bas örtüsüdür. Üzeri pullarla kaplidir.

Bedene Giyilenler
1. Fistan: El aaagahlarinda pamuk veya keten ipliginden dokunmus rengi beyaz bir dokumadan yapilir. Boydan elbisedir. Ön etek uçlari islidir. Günümüzde pazen veya bastola (yörede kullanilan bir kumas çesidi) ile yapilir.
2. Salvar: Donda denir. El aaagahlarinda pamuk veya keten ipliginden dokunmus beyaz renkli bir dokumadan yapilir. Paçalarinin etrafi renkli ipliklerle islidir.
3. Siktirma: Kapatma içerik yada iç yelekte denir. Fistanin üzerine giyilir. Gögüs kismi islidir.
4. Üçetek: Diger adi zibindir. Kirmizi siyah bordo yesil lacivert renkteki keten kumastan yapilir. Iç kismi pamukludur. Basmadan astar geçirilir. Ön paçalari kisadir. Arka paçalarin alt kismi sutasi pul igne ile örme dantelden motifler islenir. Kollari eli örtecek kadar uzun ve kol agizlari yirtmaçlidir. Kol uçlarinin iç kismina basma veya düz kumastan astar geçirilir. Gelinler için tamamen sim isli yaprak motifli üçetekler vardir.
5. Arkalik: Kare biçiminde etrafindan kozali püsküller sarkan bir kusaktir. Bele baglanir. Zemininde genelde siyah renk hakimdir. Yünden dokunur. Ebadi yaklasik 1m karedir.
6. Futa (Peskir): El aaagahlarinda yün ipliklerle dokunur. Gelin olacak her genç kiz baba evinde kendi peskirini isler. Islenen motifler köyden köye farklidir. Yasli kadinlarin kullandigi daha sade ve günlük peskir türündendir. En çok bilinen peskir ayva göbegini andiran motifli olanidir. Bundan baska önü pul isli ve keseli peskirlerde vardir.
7. Dizge: Yün iplikten el aaagahlarinda dokunur. Uçlari tiftik veya keçe kili tongurdaklar ve mavi boncuklarla süslüdür. Bele sarilarak hem kozali kusagi hem de peskiri tutmasi saglanir. Ayrica dagda ve tarlada ip vazifesini görür.
8. Güdük (Cepken): En üste giyilir. Bordo mavi lacivert yesil patlican moru ve kirmizi renklerde divitin kumastan yapilir. Içine düz yada kareli kumastan astar geçirilir. Astarla divitin arasina pamuk yerlestirilerek her taraftan baklava dilimi sekli verilerek dikilir.

Ayaga Giyilenler
1. Çorap: Genellikle kirmizi rengin hakim oldugu çift kat yünden örülmüs ve motifleriyle yörük özelligi tasiyan çoraplar görülür.
2. Çarik: Ham deriden ve manda gönünden yapilan bir çesit ayakkabidir.